Dlaczego warto mierzyć długość gałki ocznej?
Wzrok dzieci rozwija się intensywnie w pierwszych latach życia, a tempo wzrostu oka stopniowo zwalnia, by ustabilizować około 12 roku życia, kiedy to długość gałki ocznej przyrasta na poziomie < 0.06 mm w skali roku. Jednak u dzieci z krótkowzrocznością proces ten przebiega inaczej – ich oczy rosną zbyt szybko i mogą wydłużać się aż do późnych lat nastoletnich, a czasem nawet dłużej. Nadmierne wydłużenie gałki ocznej zwiększa ryzyko poważnych chorób oczu i problemów ze wzrokiem w przyszłości.
Długość gałki ocznej – normy*
- dzieci 6 lat: długość gałki ocznej ok 22.36 mm (chłopcy: 22.63 mm, dziewczynki: 22.09 mm),
- dzieci 9 lat: długość gałki ocznej ok 23.10 mm (chłopcy: 23.36 mm, dziewczynki: 22.84 mm)
- dzieci 15 lat: długość gałki ocznej ok 23.41 mm (chłopcy: 23.68 mm, dziewczynki: 23.18 mm)
- dorośli (57 lat): długość gałki ocznej ok 23.67 mm (mężczyźni: 23.99 mm, kobiety: 23.42 mm)
*Tideman JWL, Polling JR, Vingerling JR, Jaddoe VWV, Williams C, Guggenheim JA, et al. Axial length growth and the risk of developing myopia in European children. Acta Ophthalmol. 2018;96(3):301-9).
Ponieważ jedną z głównych przyczyn krótkowzroczności jest nadmierne wydłużenie gałki ocznej, specjaliści monitorują postęp krótkowzroczności, mierząc dwie kluczowe rzeczy:
- REFRAKCJĘ, czyli określają moc szkieł potrzebnych dziecku do wyraźnego widzenia.
- BIOMETRIĘ, czyli mierzą długość gałki ocznej dziecka, która jest aż do 10x dokładniejszym wskaźnikiem zmian i pozwala wykryć nawet niewielkie postępy wady wzroku.
Pomiar długości gałki ocznej wymaga specjalistycznego urządzenia – biometru optycznego. Choć biometria to badanie, które nie jest jeszcze standardowe w każdym gabinecie optometrycznym lub okulistycznym, to staje się coraz bardziej dostępne.
Jakie tempo wzrostu gałki ocznej jest normalne?
U zdrowych dzieci bez wady wzroku oko rośnie w naturalnym tempie:
- W wieku szkolnym około 0.1 – 0.2 mm rocznie, zwalniając po 10. roku życia do 0.1 mm rocznie i zatrzymując się około 12 roku życia.
- Gałka oczna osiąga ostateczną długość około 23 mm u dziewcząt i 23.5 mm u chłopców.
W przypadku dzieci krótkowzrocznych oko zaczyna rosnąć szybciej jeszcze przed pojawieniem się wady – około 0.2 mm rocznie. Po wystąpieniu wady wzrost przyspiesza do ponad 0.3 mm rocznie aż do 10–11 roku życia, a następnie zwalnia do 0.2 mm rocznie.
https://www.myopiaprofile.com/articles/how-much-axial-length-growth-is-normal
SIATKA CENTYLOWA przedstawiająca długość gałki ocznej (w mm) dzieci z ryzykiem rozwinięcia się krótkowzroczności*
*Tideman JWL, Polling JR, Vingerling JR, Jaddoe VWV, Williams C, Guggenheim JA, et al. Axial length growth and the risk of developing myopia in European children. Acta Ophthalmol. 2018;96(3):301-9)
Ciemnozielona linia to 50 centyl, który wskazuje medianę długości gałki ocznej oczekiwaną dla dzieci w danym wieku. Linie w różnych odcieniach czerwieni (od 75. do 98. centyla) oznaczają długości gałki ocznej typowe dla 25% najdłuższych oczu u dzieci w danym wieku. Długość gałki ocznej w tym zakresie wskazuje na najwyższe ryzyko rozwoju krótkowzroczności w przyszłości.
Dlaczego wczesne wykrycie krótkowzroczności jest kluczowe?
Im wcześniej pojawi się krótkowzroczność, tym oko ma więcej czasu na nadmierny wzrost, co oznacza, że krótkowzroczność, która pojawia się w młodym wieku, najprawdopodobniej będzie się coraz bardziej pogłębiać. To z kolei zwiększa ryzyko poważniejszych problemów ze wzrokiem w dorosłym życiu, takich jak jaskra, uszkodzenia siatkówki czy zwyrodnienia.
Oko z krótkowzrocznością często przekracza długość 24 mm, a gdy osiągnie więcej niż 26 mm, ryzyko chorób oczu, takich jak zwyrodnienie siatkówki, jaskra czy odwarstwienie siatkówki, rośnie dramatycznie. Przy długości ponad 30 mm istnieje aż 90% szans na znaczne pogorszenie widzenia w dorosłości.
Jak kontrolować krótkowzroczność?
Celem leczenia krótkowzroczności jest spowolnienie nadmiernego wzrostu gałki ocznej i utrzymanie jej długości poniżej 26 mm, co znacznie zmniejsza ryzyko problemów ze wzrokiem w przyszłości. Pomimo że żadne leczenie nie zatrzyma wzrostu gałki ocznej całkowicie, istnieją skuteczne metody kontroli:
- Terapia specjalnymi soczewkami kontaktowymi,
- Terapia specjalnymi okularami,
- Terapia atropiną,
- Terapia światłem czerwonym.
Co pokazują badania?
- W normalnie rozwijającym się oku długość gałki ocznej stabilizuje się około 12 roku życia.
- U dzieci z krótkowzrocznością około połowa przestaje wykazywać wzrost gałki ocznej po 16 roku życia, ale u pozostałych wzrost może trwać nawet do 20 roku życia. Naukowcy zauważyli, że tak się częściej dzieje u dziewczynek i u dzieci, których rodzice są krótkowzroczni.
Jak często wykonywać biometrię?
Częstotliwość badań zależy od wieku dziecka, stopnia krótkowzroczności i tempa jej progresji. Ogólnie zaleca się:
- badania co 6-12 miesięcy u dzieci z postępującą krótkowzrocznością,
- częstsze kontrole, jeśli tempo progresji jest szybkie lub istnieją inne czynniki ryzyka.
Natomiast, jeśli wada wzroku dziecka (tzw. ekwiwalent sferyczny) wynosi:
6 lat < +0.75 dptr,
7-8 lat < +0.50 dptr,
9-10 lat < +0.25 dptr,
oznacza to wysokie ryzyko rozwoju krótkowzroczności w najbliższym czasie. W takim przypadku konieczne jest monitorowanie przyrostu długości gałki ocznej co 3 miesiące!
1 dioptria odpowiada wydłużeniu się gałki ocznej o ok 0.50 mm (1mm = 2 dptr)!
Co można zrobić, aby spowolnić rozwój krótkowzroczności?
Oprócz regularnych badań u specjalisty warto:
- Zachęcać dziecko do spędzania co najmniej 2 godzin dziennie na świeżym powietrzu.
- Ograniczyć czas przed ekranem i unikać długiego patrzenia na bliskie odległości (np. smartfony).
- Używać odpowiednich okularów, soczewek kontaktowych lub atropiny, zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Pamiętaj, że utrzymanie długości osiowej gałki ocznej poniżej 26 mm znacznie zmniejsza ryzyko problemów ze zdrowiem oczu w przyszłości. Warto też mieć na uwadze, że wiek Twojego dziecka odgrywa kluczową rolę – wpływa zarówno na tempo pogłębiania się krótkowzroczności bez leczenia, jak i na skuteczność zastosowanej terapii. Im szybciej działasz, tym lepiej!
Podsumowanie
Krótkowzroczność to nie tylko problem z widzeniem, ale także ryzyko poważnych chorób oczu w przyszłości. Regularne badania i monitorowanie długości gałki ocznej pomagają lepiej kontrolować rozwój wady i chronić zdrowie oczu dziecka. Im wcześniej zaczniemy działać, tym większe szanse na spowolnienie postępu krótkowzroczności!
