W terapii widzenia od lat wykorzystuje się narzędzia proste w budowie, ale niezwykle precyzyjne w działaniu. Jednym z nich jest sznurek Brocka – co to jest i jakie problemy pomaga diagnozować lub korygować? Ta niewielka pomoc dydaktyczna bywa stosowana w terapii osób z zaburzeniami widzenia obuocznego, w tym zezem, niedowidzeniem czy kłopotami z konwergencją. Jego skuteczność w rozwijaniu percepcji wzrokowej potwierdzają specjaliści z zakresu optometrii i ortoptyki.
Czytaj dalej, by dowiedzieć się, jak działa i kiedy warto po niego sięgnąć.
Sznurek Brocka – co to jest?
Sznurek Brocka to elastyczny przewód o długości od 2 do 6 metrów, na którym rozmieszczone są kolorowe, przesuwane koraliki. Każdy z nich pełni funkcję punktu fiksacyjnego – w trakcie ćwiczeń wzrok ma się na nim skupiać, by trenować prawidłowe ustawianie oczu. Narzędzie to zostało opracowane z myślą o wspomaganiu pracy mięśni oczu i synchronizacji obu gałek podczas patrzenia na przedmioty znajdujące się w różnych odległościach. Używa się go w terapii i diagnostyce zaburzeń widzenia obuocznego.
Kiedy stosować sznurek Brocka?
Ćwiczenia ze sznurkiem Brocka są zalecane dla osób dotkniętych niedostateczną konwergencją (ruch zbieżny), niedowidzeniem (inaczej leniwym okiem, ambliopią), zezem (uciekaniem oka), zaburzeniami akomodacji. W sytuacjach, gdy pacjent skarży się na zmęczenie oczu, podwójne widzenie albo zaburzenia równowagi – narzędzie to może być włączone do terapii wzrokowej pod opieką specjalisty. W diagnostyce również bywa użyteczne – obserwacja reakcji pacjenta podczas patrzenia na koraliki pozwala ocenić stan współpracy oczu, zakres wergencji oraz ewentualne tłumienie obrazu przez jedno oko.
Rodzaje problemów z układem wergencji
Wergencja odnosi się do ruchów oczu zbieżnych (konwergencja) i rozbieżnych (dywergencja), które pozwalają na jednoczesne patrzenie na ten sam punkt w przestrzeni. Zaburzenia w tym zakresie dzielą się na dwie główne grupy – problemy z patrzeniem z bliska oraz z oddali. Zdolność do szybkiego i precyzyjnego przełączania się między tymi trybami jest konieczna dla zachowania pojedynczego, ostrego obrazu. Nieprawidłowości w układzie wergencji wpływają również na szlak wzrokowo-przedsionkowy – mogą powodować zawroty głowy, trudności z koordynacją ruchową i zaburzenia równowagi.
Przykładowe ćwiczenia ze sznurkiem Brocka i ich cel
Celem ćwiczeń ze sznurkiem Brocka jest przede wszystkim rozwijanie zdolności konwergencji oraz eliminacja tłumienia oka słabszego. Narzędzie to jest również wykorzystywane diagnostycznie – zdrowa osoba powinna widzieć sznurek jako literę X, z przecięciem w miejscu aktualnie obserwowanego koralika. Jeśli linie nie krzyżują się prawidłowo, może to świadczyć o problemach z układem wergencji.
Przykładowe ćwiczenie polega na przesuwaniu wzroku z jednego koralika na drugi, zmieniając odległość punktu skupienia. Zadaniem pacjenta jest uzyskanie obrazu jednego koralika i dwóch zbieżnych linii – to świadczy o prawidłowej konwergencji. Kolejne warianty ćwiczeń mogą być modyfikowane przez stosowanie soczewek, pryzmatów lub tzw. flipperów – ich użycie zwiększa poziom trudności i pozwala lepiej stymulować układ wzrokowy.
Tłumienie
Tłumienie występuje przy zezie oraz niedowidzeniu – oko wysyła sygnał do mózgu, ale ten go ignoruje. W takich sytuacjach osoba dotknięta zaburzeniami widzi jedno ramię „X” albo drugie pojawi się i zniknie podczas patrzenia na koralik sznurka Brocka. Wpływa to na poczucie równowagi oraz widzenie obwodowe. W terapii stosuje się ćwiczenia polegające na skupianiu wzroku na poszczególnych koralikach tak, aby, przy zachowaniu fizjologicznego widzenia podwójnego (diplopia – wrażenie, że obiekty, na których się nie skupiamy, widzimy podwójnie), pacjent widział oba ramiona „X”. To umożliwia lepsze połączenie obrazu z obu oczu i redukcję mechanizmu tłumienia.
Zez, niedostateczna konwergencja
Zez ukryty i jawny występują, gdy oczy nie są prawidłowo ustawione – jedno z nich jest skierowane nieco na zewnątrz albo do wewnątrz. W takich przypadkach osoba korzystająca ze sznurka Brocka ma trudność ze skupieniem wzroku na jednym koraliku – widzi go podwójnie albo nie potrafi prawidłowo ustalić jego położenia. Konsekwencją tego zaburzenia bywa zmęczenie oczu, bóle głowy oraz podwójne widzenie. Ćwiczenie polega na skupieniu wzroku pacjenta na bliskim koraliku – jeśli pojawia się jego dwojenie, oznacza to zaburzoną współpracę oczu. Następnie koralik przesuwa się bliżej lub dalej, aż zostanie osiągnięty obraz jednego, ostrego punktu. Ćwiczenie należy regularnie powtarzać. Jego trudność da się zmieniać poprzez przesuwanie koralika, stosowanie soczewek, pryzmatów czy flipperów, co zwiększa wymagania względem mechanizmu wergencji i stymuluje adaptację układu wzrokowego.
Korzyści z ćwiczeń ze sznurkiem Brocka
Regularne ćwiczenia ze sznurkiem Brocka przynoszą szereg korzyści dla osób z zaburzeniami widzenia obuocznego. Do najważniejszych należą:
- poprawa konwergencji oczu – lepsze skupienie oczu na bliskich przedmiotach bez zmęczenia,
- skuteczne odtłumianie słabszego oka przy niedowidzeniu – może prowadzić do poprawy percepcji głębi i równoczesnego użycia obu oczu,
- likwidacja problemów związanych z zezem czy podwójnym widzeniem – ćwiczenia wzmacniają współpracę oczu i redukują przymusowe tłumienie obrazu przez mózg,
- natychmiastowa informacja diagnostyczna o występowaniu problemów z ustawieniem oczu – podczas ćwiczeń terapeuta lub pacjent może zauważyć brak „X”, przesunięcie skrzyżowania linii albo pojedyncze widzenie ramion sznurka, co wskazuje na konieczność dalszej terapii.
Te korzyści przekładają się na poprawę komfortu widzenia w codziennych czynnościach – takich jak czytanie, praca przy komputerze czy sporty wymagające dobrej koordynacji wzrokowo‑ruchowej. Warto jednak podkreślić, że ćwiczenia te najlepiej działają w ramach programu prowadzonego przez specjalistę, który dobierze poziom trudności i dostosuje je do konkretnego przypadku pacjenta.
Kiedy i dla kogo warto rozważyć użycie sznurka Brocka?
Choć narzędzie wydaje się proste, jego zastosowanie jest bardzo skuteczne wtedy, gdy występują konkretne objawy: trudności z czytaniem, zmęczenie oczu, częste bóle głowy po pracy w bliskiej odległości, wypadanie obrazu z jednego oka lub ich nieprawidłowa współpraca. Również osoby z zezem ukrytym i jawnym często korzystają z terapii ze sznurkiem Brocka. Przy niedowidzeniu włączenie tego typu ćwiczeń może wspomóc proces rehabilitacji wizualnej. W takim przypadku należy skonsultować się z optometrystą czy okulistą specjalizującym się w terapii widzenia – by ocenić stan współpracy oczu i dobrać parametry ćwiczeń.
.
